Verndarsjóður villtra laxastofna (NASF), er alþjóðleg, óhagnaðardrifin náttúruverndarsamtök sem helga sig verndun villtra laxastofna í Norður-Atlantshafi.

Sjóðurinn hóf starfsemi árið 1989 að frumkvæði Orra Vigfússonar (1942-2017), formanns sjóðsins til dauðadags. Orri Vigfússon fæddist á Siglufirði árið 1942 og var ástríðufullur stangveiðimaður. Á sjöunda og áttunda áratug síðustu aldar varð hann vitni að mikilli hnignun laxastofna í þekktum íslenskum laxveiðiám. Minningar hans um hrun síldarstofnsins á æskuárum sínum urðu honum hvati til að grípa til aðgerða.

Orri áttaði sig snemma á því að verndun laxastofna væri áhrifamest á fæðuslóðum laxins undan ströndum Grænlands og Færeyja. Þar safnast saman laxastofnar úr yfir 2.000 ám beggja vegna Atlantshafsins áður en þeir snúa aftur í heimaár sínar til hrygningar. Á þessum slóðum var hins vegar stunduð umfangsmikil veiði sem hafði alvarleg áhrif á stofnana, en á árunum 1988-1990 voru yfir 2.500 tonn af laxi veidd í grænlenskri lögsögu.

Með því að nýta viðskiptavit sitt miðlaði Orri samningum sem miðuðu að því að draga verulega úr eða stöðva þessar úthafsveiðar á laxi, á sama tíma og veiðimönnum var tryggð sanngjörn fjárhagsleg bót og aðstoð við að færa sig yfir í sjálfbærari veiðar. Þessi nýstárlega nálgun bar árangur þar sem hefðbundnar leiðir stjórnvalda og reglusetningar höfðu ekki náð fram settum markmiðum. Veiðar á þessum svæðum drógust verulega saman eða hættu alfarið, sem leiddi til þess að hundruðum þúsunda laxa var bjargað. Fyrir vikið er Orri Vigfússon víða talinn hafa átt lykilþátt í því að koma í veg fyrir útrýmingu Atlantshafslaxins.

NASF í dag

Eftir fráfall Orra Vigfússonar árið 2017 hélt NASF áfram starfi sínu með það að markmiði að tryggja að arfleifð hans lifi áfram með verndarsamningum á lykilsvæðum fyrir lax í Norður-Atlantshafi.

Í dag er NASF í fararbroddi í verndun villta laxins og byggir á alþjóðlegu neti systrasamtaka víðs vegar um Norður-Atlantshafið, allt frá Noregi til Bandaríkjanna. Starfsemi sjóðsins nýtur aukins slagkrafts með stuðningi fyrirtækja á borð við Patagonia og LOOP Tackle, auk þekktra matreiðslumeistara, listamanna, kvikmyndagerðarfólks, leiðsögumanna og áhrifavalda sem deila sameiginlegri ástríðu fyrir náttúruvernd og þessari táknrænu tegund sem villti laxinn er. 

Á undanförnum árum hefur Íslandsdeild NASF beitt sér gegn virkjunum sem hafa eða geta spillt gönguleiðum laxfiska, meðal annars virkjunum í neðri hluta Þjórsár. Sjóðurinn hefur jafnframt verið gagnrýninn á áform um stórfellt laxeldi í opnum sjókvíum við Íslandsstrendur og unnið að því að vekja athygli á þeirri hættu sem slík starfsemi felur í sér fyrir villta laxastofna, aðrar fiskitegundir og umhverfið í heild sinni.

Frá því að vinna gegn útbreiðslu laxeldis í opnum sjókvíum, yfir í að stöðva ósjálfbærar veiðar og vernda viðkvæm búsvæði, starfar NASF á mörgum vígstöðvum í þágu villta laxins.. Nýjar ógnir kalla á nýjar lausnir og NASF hefur þróast og aðlagað starfshætti sína að breyttum aðstæðum. Þrátt fyrir það er hlutverk sjóðsins óbreytt: að snúa við hnignun Atlantshafslaxins og tryggja áframhaldandi tilvist tegundarinnar.

Orri hlaut fjölda alþjóðlegra viðurkenninga fyrir störf sín, þar á meðal heiðursorður frá íslenskum, dönskum og frönskum stjórnvöldum, auk viðurkenninga frá Time Magazine og The Economist. Árið 2007 hlaut hann síðan ein virtustu umhverfisverðlaun heims, The Goldman Environmental Prize, fyrir baráttu sína til verndar tegundar í útrýmingarhættu.